Tìm hiểu huy hiệu Giáo Hoàng

Thưa quý vị, tấm huy hiệu ấy quý vị đã gặp nhiều lần rồi, chỉ là chưa dừng lại nhìn kỹ. Nó nằm ở góc một lá thư chung dán cuối nhà thờ. Nó in trên bìa những cuốn sách của Toà Thánh. Nó đóng trên tờ giấy chứng nhận một đôi vợ chồng cưới nhau ở Rôma.

Nhìn thoáng qua thì thấy rối: chìa khoá, mũ, dây, hình vẽ, chữ nghĩa. Nhưng huy hiệu vốn không sinh ra để trang trí. Nó là một thứ chữ viết — thứ chữ có từ cái thời phần đông người ta chưa biết đọc, nên người ta vẽ ra thay vì viết ra. Mà đã là chữ thì đọc được.

Hôm nay xin mời quý vị đọc thử một lần.

Bốn phần, không hơn

Cứ đặt một tấm huy hiệu Giáo Hoàng trước mặt, quý vị sẽ thấy bốn phần rành mạch.

Ở giữa là tấm khiên. Trên đỉnh là chiếc mũ. Phía sau khiên, bắt chéo nhau, là hai chiếc chìa khoá. Và dưới cùng, trên một dải băng, là mấy chữ Latinh.

Ba phần thì vị nào cũng có, gần như giống hệt nhau. Chỉ tấm khiên và dòng chữ là của riêng từng người. Nói cách khác: phần chung là chức vụ, phần riêng là con người. Đó là chỗ hay nhất của tấm huy hiệu này.

Hai chiếc chìa khoá

Xin bắt đầu từ chỗ dễ nhất, mà cũng là chỗ xưa nhất.

“Thầy sẽ trao cho anh chìa khoá Nước Trời.” (Mt 16,19)

Chỉ một câu ấy thôi, mà thành cả một biểu tượng đi suốt hai ngàn năm. Cho nên trên huy hiệu Giáo Hoàng bao giờ cũng có chìa khoá, và bao giờ cũng là hai chiếc.

Hai chiếc khác màu nhau. Chiếc vàng chỉ quyền trên trời. Chiếc bạc chỉ quyền dưới đất. Buộc hai chiếc lại là một sợi dây đỏ — ý nói hai quyền ấy không rời nhau, không phải hai thứ quyền của hai người khác nhau.

Trong tấm ở đầu bài, chìa vàng nhô lên ở phía trên bên trái, chìa bạc ở phía trên bên phải; hai cán chìa buộc vào nhau bằng sợi dây đỏ, thắt hai chùm tua rủ xuống hai bên.

Quý vị để ý sẽ thấy chìa khoá luôn nằm sau tấm khiên, không nằm trước. Người ta xếp vậy có lý: cái đến trước là chức vụ Thánh Phêrô để lại, tấm khiên của một người cụ thể chỉ là thứ đặt chồng lên sau.

Chiếc mũ, và một thay đổi năm 2005

Đây là chỗ mà nhiều người lớn tuổi trong Anh Chị chúng ta còn nhớ khác.

Suốt nhiều thế kỷ, trên đỉnh huy hiệu là chiếc mũ ba tầng — mũ ba triều thiên. Nó đẹp, nó uy nghi, và nó mang dáng dấp của một ông vua.

Năm 2005, Đức Bênêđictô XVI bỏ nó đi.

Thay vào đó là chiếc mũ lễ — chính chiếc mũ mà một giám mục đội khi dâng lễ. Trên mũ có ba vạch ngang, mang ba ý: chức thánh, quyền tài phán, quyền giáo huấn — ba điều ấy hợp lại trong một con người.

Xin quý vị nhìn lại tấm huy hiệu ở trên: mũ vẽ màu vàng, ba vạch màu bạc, và phía sau mũ có hai dải đỏ rủ xuống — hai dải ấy là thật, chiếc mũ lễ nào cũng có, giám mục đội vào thì nó rủ sau gáy.

Cũng năm 2005 ấy, Đức Bênêđictô XVI thêm vào một chi tiết nữa: dải pallium — dải len trắng có thêu thánh giá, thứ mà các tổng giám mục vẫn mang trên vai. Bỏ mũ vua, thêm dây mục tử. Đổi một chiếc mũ mà nói được nhiều đến thế.

Dải pallium ấy chỉ có trong huy hiệu của riêng Ngài. Quý vị dò lại tấm ở đầu bài mà xem: huy hiệu Đức Lêô XIV không có dải này. Mỗi vị giữ lại điều gì là quyền của vị ấy.

Có một chuyện nhỏ đáng nhắc: lá cờ Toà Thánh thì vẫn giữ mũ ba tầng cho tới hôm nay. Huy hiệu của một vị Giáo Hoàng là việc riêng của vị ấy; còn cờ của một quốc gia lại là chuyện khác.

Tấm khiên — chỗ riêng của mỗi người

Giờ mới tới phần đáng đứng lại lâu nhất.

Tấm khiên là chỗ mỗi vị mang đời mình vào. Không ai bảo phải vẽ gì. Người ta vẽ quê hương mình, dòng tu mình, vị thánh mình yêu mến từ nhỏ.

Đức Phanxicô

Nền xanh. Chính giữa là huy hiệu Dòng Tên: ba chữ IHS đặt trên vầng mặt trời, bên trên có cây thánh giá, bên dưới là ba chiếc đinh. Ngài vào Dòng Tên năm hai mươi mốt tuổi, và Ngài giữ dấu ấy lại.

Dưới đó, hai hình nhỏ: một ngôi sao chỉ Đức Mẹ, và một nhành cam tùng — thứ hoa mà tranh ảnh Tây Ban Nha vẫn vẽ bên Thánh Giuse.

Châm ngôn của Ngài: Miserando atque eligendo — chạnh lòng thương mà chọn gọi. Câu ấy rút từ một bài giảng của Thánh Bêđa nói về lúc Chúa đi ngang bàn thu thuế và gọi ông Matthêu. Một vị Giáo Hoàng chọn cho mình câu nói về một người thu thuế được gọi. Quý vị thấy đó, tấm khiên có kể chuyện thật.

Đức Lêô XIV

Tấm khiên chia chéo làm đôi.

Nửa trên nền xanh, có một bông huệ trắng — hoa của Đức Mẹ, mà màu xanh thì gợi trời cao.

Nửa dưới nền kem, có một cuốn sách đóng màu đỏ, và đặt trên cuốn sách ấy là một trái tim đỏ đang cháy, bị một mũi tên xuyên qua. Đó là huy hiệu Dòng Thánh Augustinô, và nó nhắc lại đúng một câu của chính Thánh Augustinô nói với Chúa: “Lạy Chúa, Ngài đã đâm thấu trái tim con bằng Lời Ngài.”

Xin quý vị để ý cách hai hình ấy xếp với nhau. Trái tim đặt trên cuốn sách. Không phải trái tim một bên, cuốn sách một bên. Chữ nghĩa và lòng mến không đứng cạnh nhau như hai thứ ngang hàng — cái này tựa trên cái kia.

Châm ngôn: In illo uno unum — Trong Đấng duy nhất, chúng ta là một. Câu này cũng của Thánh Augustinô, trong bài giảng Giải Thích Thánh Vịnh 127: “dù chúng ta, các Kitô hữu, thật nhiều, nhưng trong Đức Kitô duy nhất, chúng ta là một.”

Dòng chữ dưới cùng

Xin nói thêm một điều về mấy chữ Latinh ở dải băng.

Đó không phải khẩu hiệu. Khẩu hiệu là thứ hô lên cho người khác nghe. Câu châm ngôn thì ngược lại — nó là câu người ta tự nói với mình, và thường đã chọn từ rất lâu trước khi làm Giáo Hoàng, hồi còn là một linh mục, một giám mục chưa ai biết tên.

Cho nên khi một vị được bầu, câu châm ngôn ấy hầu như không đổi. Người đổi chỗ ngồi, còn câu nói riêng với Chúa thì vẫn thế.

Đọc một tấm huy hiệu

Thưa quý vị, huy hiệu không nói vị Giáo Hoàng ấy sẽ làm gì. Nó nói Ngài từ đâu mà tới.

Cái mũ và hai chiếc chìa khoá là phần Hội Thánh trao cho Ngài — không ai tự nhận được. Tấm khiên và dòng chữ là phần Ngài mang theo từ đời mình — không ai lấy đi được. Một tấm huy hiệu để cạnh nhau đủ cả hai phần ấy, gọn trong lòng bàn tay.

Lần tới, gặp tấm huy hiệu ở cuối nhà thờ, xin quý vị đừng lướt qua. Đứng lại chừng nửa phút thôi. Đọc hai chiếc chìa khoá trước, rồi tới cái mũ, rồi hãy nhìn vào tấm khiên.

Ở đó có một con người.

---

Một lời phụ, vì Anh Em chúng con hay làm bảng biểu và in ấn giúp các giáo xứ: huy hiệu Giáo Hoàng khi phóng to hay thu nhỏ thì xin giữ đúng tỉ lệ, đừng kéo méo, và đừng đổi màu chìa khoá cho hợp tông màu tấm bảng. Vàng với bạc ở đó không phải là màu — nó là nghĩa.

Đọc thêm

Phần châm ngôn và huy hiệu Đức Lêô XIV trong bài này lấy theo bản tiếng Việt của Vatican News — trang tin chính thức của Toà Thánh. Quý vị muốn đọc nguyên văn thì mời xem:

• Châm ngôn và Huy hiệu của Đức Giáo Hoàng Lêô XIV — Vatican News tiếng Việt

Chuyện chiếc mũ thay cho mũ ba tầng năm 2005 thì thuộc về huy hiệu Đức Bênêđictô XVI, không phải bản của Đức Lêô XIV — bài có nói rõ ở chỗ đó.